Côn-binh khí của võ cổ
truyền Việt Nam
Côn (còn được gọi là roi)
là loại binh khí đã xuất hiện lâu đời của hệ thống võ cổ truyền Việt Nam. Nhờ
cách sử dụng linh hoạt và hiệu quả mà côn đã trở thành binh khí đứng đầu trong
thập bát ban binh khí.
Từ xa xưa, loại binh khí
này đã là một thứ binh khí hữu dụng và phổ biến trong chiến tranh nên được
gọi là “bách binh chi tổ” có nghĩa là tổ của trăm loại binh khí. Miền đất Bình
Định lưu truyền câu nói nổi tiếng “Roi Thuận Truyền, quyền An Thái” như niềm tự
hào về miền đất có nhiều võ sư nổi tiếng đã gây dựng tên tuổi nơi này bằng những
đường roi tuyệt kỹ.
Côn thường được làm bằng gỗ, tre, mây hoặc bằng kim loại có kích thước đa dạng và được chia làm hai loại chính: trường côn và đoản côn. Trường côn (còn gọi là roi dài, “trường tiên”) có chiều dài từ 3 – 3,5m, có phần gốc to, phần ngọn nhỏ dần và có búi vải gắn ở đầu. Các cuộc thi võ của triều đình phong kiến xưa kia dùng trường côn để thi đấu với nhau nên còn có tên gọi khác là “roi đấu”. Ngày nay loại trường côn này đã gần như thất truyền, chỉ còn phổ biến nhất là “đoản côn”. Đoản côn còn được gọi là roi ngắn, có chiều dài từ 1,5 – 1,8m. Đoản côn có hai đầu to đều nhau, chiều dài, độ nặng và đường kính thân côn không có quy chuẩn chung mà tùy vào sở thích và bàn tay của người sử dụng.Đoản côn với cách sử dụng linh hoạt được cả 2 đầu nên có phạm vi đánh rất rộng, có thể tung cao, hạ thấp, biến hóa khôn lường. Trong phép đánh côn thì bàn tay, cánh tay phải vê tròn hợp nhất với thân côn, lực phất ra đầu ngọn côn thường tạo nên tiếng gió rít ào ạt, khí thế có thể làm áp chế tinh thần đối phương. Cách múa côn phải dũng mãnh, có lực, hai tay cầm côn phải biết xoay chuyển, vung tròn tự nhiên. Nghệ thuật đánh côn yêu cầu tay, mắt, thân pháp, bộ pháp phải thống nhất hợp điệu, đề cao tính chính xác, độ nhanh và sức bền của người sử dụng.
Côn thường được làm bằng gỗ, tre, mây hoặc bằng kim loại có kích thước đa dạng và được chia làm hai loại chính: trường côn và đoản côn. Trường côn (còn gọi là roi dài, “trường tiên”) có chiều dài từ 3 – 3,5m, có phần gốc to, phần ngọn nhỏ dần và có búi vải gắn ở đầu. Các cuộc thi võ của triều đình phong kiến xưa kia dùng trường côn để thi đấu với nhau nên còn có tên gọi khác là “roi đấu”. Ngày nay loại trường côn này đã gần như thất truyền, chỉ còn phổ biến nhất là “đoản côn”. Đoản côn còn được gọi là roi ngắn, có chiều dài từ 1,5 – 1,8m. Đoản côn có hai đầu to đều nhau, chiều dài, độ nặng và đường kính thân côn không có quy chuẩn chung mà tùy vào sở thích và bàn tay của người sử dụng.Đoản côn với cách sử dụng linh hoạt được cả 2 đầu nên có phạm vi đánh rất rộng, có thể tung cao, hạ thấp, biến hóa khôn lường. Trong phép đánh côn thì bàn tay, cánh tay phải vê tròn hợp nhất với thân côn, lực phất ra đầu ngọn côn thường tạo nên tiếng gió rít ào ạt, khí thế có thể làm áp chế tinh thần đối phương. Cách múa côn phải dũng mãnh, có lực, hai tay cầm côn phải biết xoay chuyển, vung tròn tự nhiên. Nghệ thuật đánh côn yêu cầu tay, mắt, thân pháp, bộ pháp phải thống nhất hợp điệu, đề cao tính chính xác, độ nhanh và sức bền của người sử dụng.
Người tập luyện côn pháp
trước hết phải tập kình lực ở hông, chân và lực ở tay để phối hợp như một thể
thống nhất. Được vậy đòi hỏi võ sinh phải có sự khổ luyện thuần thục, biết cách
tận dụng ưu thế chiều dài và sự linh hoạt của côn để phát huy thế mạnh. Luyện tập
với côn hỗ trợ võ sinh trong việc nâng cao thể lực, phát triển độ nhanh, sức
bền, rèn luyện tinh thần kiên cường, dũng cảm.
Hiện nay, bài “Thái Sơn côn” còn được gọi là “roi Thái Sơn” hoặc “Thái Sơn thảo pháp” là một bài roi chiến nổi tiếng trong làng võ cổ truyền đất Tây Sơn – Bình Định đã được đưa vào trong chương trình huấn luyện thống nhất của Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam (năm 1993). Ngoài ra, còn có rất nhiều bài côn pháp độc đáo được các phái võ gìn giữ và phổ biến rộng rãi đến ngày nay như: Ngũ môn phá trận, Bát quái côn, Trực chỉ côn, Phật môn côn pháp...
Hiện nay, bài “Thái Sơn côn” còn được gọi là “roi Thái Sơn” hoặc “Thái Sơn thảo pháp” là một bài roi chiến nổi tiếng trong làng võ cổ truyền đất Tây Sơn – Bình Định đã được đưa vào trong chương trình huấn luyện thống nhất của Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam (năm 1993). Ngoài ra, còn có rất nhiều bài côn pháp độc đáo được các phái võ gìn giữ và phổ biến rộng rãi đến ngày nay như: Ngũ môn phá trận, Bát quái côn, Trực chỉ côn, Phật môn côn pháp...